قاعدة - يگانگى ذاتى كه ذات لذاته اقتضاى انتفاى غير كند ، جز هست حقيقى را نيست ، و اين يگانگى مسما است به احديت ، كه يگانگى مجرد بود ، از نسبت و اضافات ، تا غايتى كه منزه بود از مفهوم اين الفاظ و از نفى مفهوم اين الفاظ . و از جملهء مفهومات و يگانگى صفاتى كه ذات در صفات الوهيت نفى مماثل و مشارك كند مسما است به واحديت ، همچنان مخصوص است به هستى و در حقيقت « 1 » مغايرت ميان آن هر دو مرتبه نيست ، و ليكن به نسبت با مفهوم فرمود : وَ إِلهُكُمْ إِلهٌ واحِدٌ ( 2 / 163 ) و : اللَّهُ أَحَدٌ ( 112 / 1 ) . تأويل - احديت من حيث المفهوم از قبيل اسم ظاهر است كه غير نيستى است و از غلبهء ظهور او است كه غير با اللّه درنگنجد . قُلِ اللَّهُ ثُمَّ ذَرْهُمْ ( 6 / 91 ) . و باز صمديت من حيث المفهوم الذى لا جوف له ، از قبيل اسم باطن است و از غلبهء بطون اوست كه هيچگونه كثرت در مسماى اللّه درنگنجد ، و چون ظاهر و باطن در آن جناب متحدند ، هر دو اسم صفت لفظ اللّه‌اند و تكرار لفظ مفيد عدم تقدم و تأخر و اثبات اتحاد هر دو صفت آيد . و مسماى اللّه مفهوم هو « 2 » است ، يعنى غيب مطلق كه كل بىجزء اين مجموع است ، و چون احديت از ظاهر مقتضى نفى غير متأخر است و صمديت از باطن مقتضى نفى غير متقدم و جمعيت هر دو در اللّه مقتضى نفى معيت غير ، تفسير فرمود : لَمْ يَلِدْ وَ لَمْ يُولَدْ ( 112 / 3 ) وَ لَمْ يَكُنْ لَهُ كُفُواً أَحَدٌ ( 112 / 4 ) . ديگر - تعين اول از هويت مطلق كه در نظر عارف آيد عدم استناد است به غير و استناد غير به دو كه مفهوم الهيت خاص است ، كه مسما است به اللّه .

--> ( 1 ) - الف : « حق » را اضافه دارد . ( 2 ) - ب ، د : هويت